Trochę kultury. Tylko trochę.

Prawie blog. Prawie krytyczny. Prawie o filmach.

Archive for Marzec 2009

Who shouldn’t watch the watchmen?

leave a comment »

Powszechnie wiadomo, że adaptacje idealne nie istnieją. Bernard Shaw kiedyś stwierdził, że przekłady są jak kobiety: albo piękne albo wierne. Z adaptacjami jest podobnie.

Watchmen – wersja drukowana – jest próbą spojrzenia na świat herosów, ale świat, w którym superbohaterowie rzeczywiście istnieją.  Historia opowiada o ugrupowaniu Strażników, grupie nadludzi, których moce stają się przedmiotem społecznej kontrowersji, a co za tym idzie, status superherosa zostaje uznany za niepożądany. Dotychczasowi bohaterowie znikają, objęci programem ochrony świadków – jednak w krytycznym momencie wracają, aby próbować ratować Amerykę przed zagładą. Warto zauważyć, że kraj ten znajduje się w obrębie naszej rzeczywistości – ale, mimo wszystko, jest innym miejscem: są to Stany Zjednoczone, w których nie miała miejsca afera Watergate, gdyż kilku bohaterów zabiło podsłuchujących dziennikarzy, zanim ci zdążyli przekazać dane do informacji publicznej; Ameryka wygrała wojnę w Wietnamie, a Rosja zajmuje Afganistan i szykuje się do zagarnięcia  Pakistanu. Wojna nuklearna wisi na włosku, a mimo to działalność bohaterów została zdelegalizowana. Ci wracają – ale, prześladowani, połowicznie wierzą w swój sukces. Ich moce wciąż istnieją, ale Moore pokazuje załamania, jakich doznają, traumy które przeżywają i wewnętrzne rozterki. W końcu okaże się, że część z nich jest równie nikczemna jak przeciwnik, z którym walczą, a „jedyny sprawiedliwy” zginie, gdy spróbuje zapobiec planom zagłady wielu milionów istnień.

To w skrócie. Niewiele w tym treści komiksu – ale nawet nie podjąłbym się dłuższej analizy. Od strony formalnej „Watchmen” jest literackim kolażem, w obrębie którego znajduje się komiks właściwy, pamiętniki, reportaże, dziennik, wywiady, „komiks w komiksie” (który, chociaż nie wspomniany w ekranizacji, wychodzi na dvd jako odrębna opowieść) – czyli cały dostatek słowa pisanego zebrany w jednym tomie.

No i przyszła ekranizacja. Psia jej mać i wszyscy inni bliscy. Nie jestem purystą adaptacyjnym. Nie uważam, żeby dobra ekranizacja powinna posiadać wszystkie cechy utworu adaptowanego, z dialogami i wątkami pobocznymi włącznie.  Adaptacja jest ciekawa wówczas, gdy wierna jest duchowi powieści, a nie jej literze, liczy się bowiem kreacja, a nie interpretacja, powiedziała Alicja Helman. Prawdę powiedziała.

Zepsuli mi. I to w perfidny sposób. Nie chodzi mi o jakieś wydumane teorie adaptacji, ale po ludzku mi, kurwa, zepsuli. Niby wsio dali: postacie są całkiem nieźle odwzorowane wizualnie (ale charakterologicznie płaskie jak żeberko bakterii!), historia – prawie – też. Ale w rzeczywistości wychodzę z kina i czuję niesmak. Raz, że konwencja, dwa – że bzdura.

Z tą konwencją to kwestia różnic medialnych. Metafizyka w komiksach do ludzi czasem trafia a czasem nie – w zależności od typu komiksu oczywiście. Raczej nie spodziewam się narracji pierwszoosobowej i klimatów noir w przygodach Jonki, Jonka i Kleksa. Z drugiej strony, nie chcę podstawówkowego humoru w komiksach Manary. Ale metafizyka w filmowej superprodukcji komiksowej to głównie kpina i wydumane zdania, w konstrukcji proste jednak na tyle, żeby powtórzył je przeciętny nastolatek. Bądźmy realistami – nikt nie wierzy w wielowymiarowość u wydekoltowanych (super)bohaterek i kolesi biegających w majtkach założonych na getry. No sorry.  O ile takie „Sin City” wybroniło się sporą dawką czarnego humoru i surrealizmem wykonania, będąc raczej przeniesieniem komiksu na ekran niż jakąkolwiek adaptacją; o tyle „ramowe” potraktowanie tematu przez Snydera wzbudza politowanie porównywalne z przemówieniem królowej Gorge. Zabrakło ironii i zabrakło dwuznaczności. Dla większości oglądaczy „Watchmen” nie będzie się zbytnio różnił od „Spidermana” czy „X-menów”. Nie ma zimnowojennego klimatu, nie ma asymilacji superbohaterów ze środowiskiem a co najważniejsze… nono? Czego nie ma? Nie ma… hmm… squida.

To jest właśnie owa bzdura. Oględnie mówiąc, squid jest zmaterializowaną abstrakcją, jest koszmarnym dowcipem spłatanym całej ludzkości. Bo, a muszę to napisać, to nie dr Manhattan został „złem wcielonym”; to nie jego energia rozniosła Nowy Jork w strzępy. Moore okazał się wielce przewrotnym autorem – boska potęga dr Manhattana nie zdołała powstrzymać tragedii spowodowanej przez ludzki umysł – choć może raczej „nad-umysł”, gdyż żadna „normalna” jednostka nie byłaby w stanie wymyślić równie cynicznej i rozbudowanej abstrakcji.

W epilogu Dr Manhattan okazuje się równie winny co pozostali Strażnicy, relatywizm moralny dopada wszystkich – tak zwykłych ludzi, jak i wszechpotężnych geniuszy. Zawsze zastanawiało mnie, jak musiał czuć się dr Manhattan, kiedy jego potęga i poczucie boskości w stosunku do ludzkiej rasy zostało zgniecione przez człowieczą wyobraźnię. Jak gorzka musiała być pigułka podana przez Ozymandiasza!

Co więcej, abstrakcja w fabule komiksu uzasadnia rolę Wesołka i celowość jego śmierci. Faktycznie, ten stary wyjadacz ujrzał żart, którego ludzka myśl objąć nie potrafiła. Żart Adriana Veidta, który przyprawił o łzy człowieka, który zabijał kobiety i dzieci. To było mocne! Szkoda, że w filmie, który przecież obfituje w brutalne sceny, zabrakło najmniejszej szczypty cynizmu; próby spojrzenia na „boski plan” Ozymandiasza, który przez stworzenie squida (i Bubastis) sam urasta do rangi boga. Dostaliśmy tylko kolejną moralizatorską historyjkę z jasno rozpisanymi  rolami dobra i zła. Jasne, jest tam jakaś popłuczyna po relatywiźmie, ale przecież i tak wiemy, kto jest dobry a kto zły.

Zakończenie wzbudza nadzieję. Świat się dowie o wszystkim. O ile jednak komiks pozwala się zastanowić jaka będzie reakcja świata na publikację dziennika Rorscharcha; o tyle film, całą swoją formą mówi: „będzie dobrze, nie pękajcie!”. Czyli happy jak zawsze.

W skrócie: nie znasz i nie interesuje cię poznanie komiksu? Idź do kina, dostaniesz zgrabną historyjkę o bohaterach w maskach, nieco mroczniejszą niż przygody Petera Parkera, ale mniej widowiskową niż chociażby 300. Jeśli masz jakieś większe oczekiwania – znajdź sobie coś innego do roboty. Nie stracisz.

Reklamy

Written by wroobel

Marzec 30, 2009 at 12:05 pm

Napisane w Prawie krytycznie

Kino z tezą.

leave a comment »

Kiedyś było łatwo: była cenzura, był komunizm a teza była prosta: pokazać indywidualizm, podkreślić ideę wolności i uprzytomnić widzom, że gdzieś, tam, na Zachodzie, musi być jakaś cywilizacja. Polska Szkoła Filmowa może się podobać lub nie, ale o konformizm, choćby gwoździe z nieba leciały, oskarżyć Wajdy, Hasa czy Konwickiego się nie da. Teza była.

Oczywiście nie jestem pionierem w tym twierdzeniu, ale uważam, że polskie kino skonczyło się razem z komunizmem. Niestety. Przyszła transformacja i nastało gówno. Gówno ciągnie się wciąż i wciąż. I końca nie widać. Zabrakło tezy? Nie. Zwyczajnie się, szmata, przewartościowala.

I teraz czas na wielkie oburzenie audytorium. „Jak to gówno? A co z Cześć Tereska, Komornikiem, Placem Zbawiciela, Rysą – żeby tylko kilka znańszych wyśpiewać. Toż to perły albo prawie że!”.

Powinienem tu zarzucić statystykami, ale po co, skoro wszyscy umiemy myśleć. Spróbujmy sobie przypomnieć jakie polskie filmy z ostatniej dekady przyciągnęły do kin najwięcej widzów. Wyniki są wspaniałe: lektury, filmy o księżach i pierdolnięte komedie. Co za fe-no-me-na-lna trójca! Kulturalna strawa dla mas, kurwa mać. Nic tylko żreć popcorn, chlać colę i mieć „poczucie obcowania ze sztuką” oglądając Karola, Świadectwo czy innego złotego cielca. A spróbuj się odezwać i powiedzieć, że to szajs – „pojebało cię? ty satanisto ty! nic tylko mordowanie byś oglądał albo filmy o facetach w łódce którzy kochają się w małych chłopcach! zboczeńcu ty!”. I coś w tym guście. Najważniejsze jest to – bo ja już umywam ręce od dyskusji na temat powyższych filmów – że na koniec pada teza-klucz: „pozwól ludziom oglądać co chcą”-  a wtedy ja, skromnie, odpalając papierosa zamiast kaganka oświaty, grzecznie i kulturalnie wycofuję się z dyskusji, częstując rozmówcę staropolskim „wal się na ryj”.

Myślę, że producenci zdają sobie sprawę z powyżej tezy. I czuję się gwałcony w oczy, za każdym razem, kiedy widzę reklamy kolejnych „żeńskich | męskich odpowiedzi na…”; „największych miłości roku objawiających się w…” i innych Adamczyków i Trzebiatowskich. Ale niestety, jestem w grupie „festiwalowej”, niszowej i niewiele znaczącej w wielkich marketingowych planach naszych – pożal się Boże – producentów.

Jedyna słuszna teza polskiego kina na chwilę obecną jest tak daleka od założeń Szkoły Polskiej jak filmy Kiarostaniego od wszystkich Scary Movies razem wziętych. Brzmi ona coś jakby idiocina idzie do kina, popcornem zapchana jego głupia mina. Nie wkurzaj się na mnie, romantyczny elektoracie, bo nikogo nie obrażam. Ja tylko szukam tezy. Ja staram się lubić kino, naprawdę. Szukam rozrywki, oczywista wszak to oczywistość, ale chociaż troche podszytej logiką. Film, który powstaje na fali popularności „Tańca z gwiazdami”, który ma w środku taniec – i to wszystko co ma – jak dla mnie za mało.  Film, który, na przekór wszelkim zasadom logiki, łączy elementy dewocji i z dupy wziętej metafizyki, tylko po to, żeby po raz kolejny przyciągnąć do kin fanatyków „naszego papieża” – czy to nie powinno być zakazane przez prawo? A nade wszystko niezliczona lista – za przeproszeniem – komedii, które za bohaterów mają skretyniałych japiszonów i cycatosmutnookie modelki o gołębich sercach, ukazujące „normalne mieszkania” (zwykle 100metrowe apartamenty w centrum Warszawy) i „normalny styl bycia” (restauracje, teatry i wycieczki do ciepłych krajów)…

Z drugiej strony, ludzie wierzą też w jednorożce.

Written by wroobel

Marzec 10, 2009 at 4:00 pm

Napisane w Prawie krytycznie

Spotkajmy się w tefałenie czyli jaki kraj taki crossover.

leave a comment »

Dla mniej wtajemniczonych: o crossoverze mówimy, kiedy na łamach komiksu spotykają się postacie z różnych, zupełnie odmiennych światów. Superman i Batman. Kapitan America i Iron man. Avengers i Xmeni. Kajko i A’tomek. Etcetra. Zwany czasem „sałatą”, ze względu na ilość skladników wrzuconych do jednego naczynia. W amerykańskim komiksie crossoverów jest jak mrówków, w polskim nieco mniej.

Za to polska telewizja, zwłaszcza ta szatańska i masońska, zaczyna zamieniać się w jeden wielki crossover. Już od czasów jesiennej Imogen Heap temat ów w głowie mi kołacze; a wczoraj, przy kolejnej odsłonie wiosennej Lenki uderzył we mnie z siłą wodospadu czy innej kałuży.

Teraz powinienem napisać: „co prawda, nie oglądam telewizji…” bo to takie lanserskie i w ogóle cool ale szczerze mówiąc, gówno mnie to obchodzi. Wolę, co prawda, pobiegać po mapie King’s Bounty czy w korytarzykach USS Ishimura; wolę też jakość obrazu DVD od telewizyjnego obrazu spod znaku pokojowej anteny, dumnie wyglądającej spoza mojej firanki. Czytadła z Fabryk Słów też wolę. No, ale czasem przychodzi ta pora, kiedy na litery patrzeć się nie chce, 19 dobija, kolacje się je i tego Durczoka człowiek ceni bardziej niźli losy bohaterów książek Piekary. No i czasem trzeba zerknąć bo pod kumpla domem kręcili W11.

I teraz cenna rada dla wszystkich dyletantów: nie lubicie telewizji, ale czasem brakuje argumentów i przydałoby się bluzganie na tvn poprzeć argumentem? Włączcie sobie ów masoński kanał o 19, na godzinę. Zaręczam, że o 20 wszyscy zorientują się, co się w tefałenie dzieje. Fakty, Uwaga – pal licho, najsmaczniejsze jest pomiędzy.

10 minut – tyle czasu potrzeba,  żeby załapać najpopularniejszy polski crossover wszechczasów. W11 vs Detektywi, Niania Frania vs Taniec z Gwiazdami, Kochaj i tańcz (Taniec z Gwiazdami vs Teraz albo nigdy)… a nad wszystkim króluje sympatyczna skądinąd zapowiedź wiosennej ramówki, miksująca „bohaterów” świata TVN w jednym zeszycie… przepraszam, spocie. To, że bohaterowie badziewni – mało znaczące. Tak mnie się coś zdaje, że co jest sygnowane niebieskim kółeczkiem – od Detektywów wszelakich po cierpiących Popiełuszków i tańczących Damięckich – to przykład na to, że polskich aktorów powoli można zastępować innymi człekokształtnymi. O tych przynajmniej na Pudelku nie przeczytam. A to, że programy stare i wyświechtane – who cares? Najważniejszy jest błysk. I widzowska mentalność – wszystko, co lubię, zmieszane w jednej misce.

Żeby nie było – ja hamerykańskie crossovery uwielbiam – od „X-Cutioner’s Song” po „Civil War„. Zdzierżyłem nawet „Accessa„, chociaż tu poziom abstrakcji chyba mnie przerósł. Ale postacie z komiksów mają swoje prawa. Mogą wyolbrzymiać i symbolizować apostołów, chłopaków z Samoobrony czy woźnych z podstawówki. I chuj, jakby napisała pewna dolnośląska gazeta. Ale naiwność tefałenowskich fabuł powaliłaby na ziemię nawet stuletnie drzewo. A widząc – pożal się Boże – tzw aktorstwo, stuletnie drzewo spaliłoby się ze wstydu do ostatniej szczapy. Już pomijając wypaczenie idei naturszczyków przed ekranem – czy nikt, kurwa, nie zauważa, że jest intelektcko dymany?

Piło się kiedyś spirytus i piło nalewki. Jakoś to szło, ale z tamtych czasów najlepiej pamiętam, że zapijanie jednego drugim, kończyło się smętnym wyrzucaniem zarzyganych swetrów lub inszych itemów. Mieszanie jednego z drugim upadlało wątrobę gorzej niż niejeden przeszczep. Obecne tefałenowskie miksy upadlają mi głowę zamiast wątroby, ale nie czuję się z tym wcale lepiej. Wątrobę gwałciłem dobrowolnie, głowę z musu. TVN najmniej mi śnieży.

Written by wroobel

Marzec 6, 2009 at 3:04 pm

Napisane w Prawie mądrze

Czyżby marzec?

2 Komentarze

A ja ciągle jestem na etapie zaczynania. A takie plany były. Ech. Nic to. W sobotę Watchmen, tuszę że się ruszę. Chciałem napisać o Slumdogu ale wszyscy piszą o Slumdogu. Chciałem o Benjaminie Buttonie, ale mnie odrzuca. Tzn pewnie jest obejrzalny, ale spacer w kierunku kina w celu powyższym owocuje zniechęceniem i zmianą kierunku w stronę monopolowego.

Żeby nie było: lubię Finchera. W sumie to lubię wszystko, najbardziej pomidorową i kulturę masową. A jednak o Benjaminie Buttonie nie napiszę nic. O pomidorowej też nie napiszę nic. O ostatnim Punisherze już pewnie mógłbym więcej, chociaż sporo w nim z pomidorowej – głównie kolorystycznie. W sumie opisywać filmu słowami: „strzelał, ciął, rąbał, zabijał a na końcu przytulił” się nie godzi, więc odpuszczę. Idą Watchmeni a ja jestem z tych co watches the watchmen. I pewnie się zawiodę jak inni co watches.

Znalezione na premiere.com: Sure, there will be some fans upset that the ending doesn’t exactly replicate what’s in the book, but the whole thing works, especially for the non-comic audience. Oczywista oczywistość.

Przydałaby się, kurde, wersja dla comic audience.

Written by wroobel

Marzec 5, 2009 at 11:17 am

Napisane w Prawie krytycznie